1. ชื่อ  
ฟักทอง

2. ชื่ออื่น   น้ำเต้า ฟักเขียว มะฟัก มะอึ มะฟักแก้ว มะน้ำแก้ว หมักอื้อ หมักคี้ส่า เหลืองเคล้า หมากฟักเหลือง

หมากอึ

3. ชื่อวิทยาศาสตร์   Cucurbita moschata Decne.

 

4. วงศ์   CUCURBITACEAE

5. ชื่อสามัญ   Musky Gourd, Pumdiu

6. แหล่งที่พบ   พบทั่วไปของทุกภาค

7. ประเภทไม้   ไม้เถาล้มลุก

 


8. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

     ต้น    เป็นพรรณไม้ล้มลุกปีเดียว ลำต้นเป็นเถาเลื้อยไปตามพื้นดิน และต้องมีหลักยึด ตามลำต้นมีมือไว้เกาะปลายมีเกาะแยกเป็นหนวด 3-4 เส้น ลำต้นอ่อนมักเป็น 5 เหลี่ยมหรือกลม เถายาว ใหญ่ และมีขนสากๆ ปกคลุมทั่วไป

    ใบ    เป็นใบเดี่ยวออกตามลำต้น ใบของฟักทองเป็นแผ่นใหญ่สีเขียวเนื้อใบนุ่ม ใบรูปร่าง 5-7 เหลี่ยม หรือเกือบกลม ขอบใบมีหยักเว้าลึก 5-7 หยัก หรือแยกออกเป็น 5 หยัก กว้าง 10-20 ซม. ยาว 15-30 ซม.มีขนสากๆ มือปกคลุมอยู่ทั่วทั้งใบ

     ดอก   เป็นดอกเดี่ยวออกตามง่ามใบและที่ส่วนยอดของเถา ลักษณะของดอกเป็นรูปกระดิ่งสีเหลือง ในดอกตัวเมียเมื่อบานเต็มที่แล้ว จะมองเห็นผลเล็กๆ ติดอยู่ที่ใต้กลีบดอก

     ผล   มีขนาดใหญ่หรือมีรูปร่างและขนาดแตกต่างกันตามพันธุ์ อาจมีรูปร่างตั้งแต่กลมจนถึงค่อนข้างแป้น ผลลักษณะเป็นพูกลมจะมีทั้งทรงแบนและทรงสูง เปลือกของผลจะแข็งมีทั้งสีเขียวหรือสีน้ำตาลแดงขึ้นกับ ชนิดของฟักทอง เนื้อในผลสีเหลืองอมส้มหรือเหลืองอมเขียว มีเมล็ดจำนวนมากเมล็ด รูปไข่ แบน

9. ส่วนที่ใช้บริโภค   ยอดอ่อน ใบอ่อน ดอกตูม ผลอ่อน/แก่

10. การขยายพันธุ์   เมล็ด

11. สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม   เจริญงอกงามดีในดินร่วนซุย กลางแจ้ง

12. ฤดูกาลที่ใช้ประโยชน์   ตลอดทั้งปี

13. คุณค่าอาหาร   คุณค่าทางอาหารในส่วนที่รับประทานได้ 100 กรัม ประกอบด้วย

 

Cal

Unit

Moist ure%

Protein Gm.

Fat Gm.

CHO Gm.

Fibre Gm.

Ash Gm.

Ca mg.

P mg.

Fe mg.

Vitamins

A.I.U

B1 mg.

B2 mg.

Niacin mg.

C mg.

ยอดอ่อน

16

94.6

2.0

0.2

1.6

0.8

0.8

6

9

1.2

4083

0.08

0.18

1.4

41

เนื้อ

117

69.1

2.9

1.5

23.0

1.0

0.9

7

17

1.9

3100

0.10

0.04

1.00

84

14. การปรุงอาหาร     ยอดอ่อน  ใบอ่อน ดอกตูม นำไปลวกหรือต้มให้สุกรับประทานร่วมกับน้ำพริก หรือประกอบ

อาหาร เช่นแกงเลียง แกงส้ม ผลแก่ นำไปประกอบอาหาร เช่น แกงเลียง ผัด

15. ลักษณะพิเศษ     ยอดอ่อน ดอกอ่อน รสจืดอมหวาน ผลแก่ รสมัน

16. ข้อควรระวัง   -

17. เอกสารอ้างอิง

 

กองโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. 2535. คุณค่าทางโภชนาการของอาหารไทย. 97 หน้า.
กองโภชนาการ กรมอนามัย. 2530. ตารางแสดงคุณค่าอาหารไทยในส่วนที่กินได้ 100 กรัม. 48 หน้า
เต็ม สมิตินันท์. 2523. ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย (ชื่อพฤกษศาสตร์-ชื่อพื้นเมือง). กรมป่าไม้ 379 หน้า.
มูลนิธิโตโยต้าประเทศไทยและสถาบันวิจัยโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล. 2541. มหัศจรรย์ผัก 108.
          พิมพ์ครั้งที่4. 411 หน้า.
ยิ่งยง ไพสุขศานติวัฒนา. 2539. ผักไทย-ยาไทย คู่มือการปรุงอาหารจากผักพื้นบ้านไทย. 77 หน้า
วัชรี ประชาศรัยสรเดช. 2542. ผักพื้นเมือง เหนือ อีสาน ใต้. 81 หน้า.
สถาบันการแพทย์แผนไทย กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. 2542. ผักพื้นบ้านภาคกลาง 279 หน้า.
สำนักงานคณะกรรมการสาธารณสุขมูลฐาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข สถาบันการแพทย์แผนไทย
กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. 2538. ผักพื้นบ้าน : ความหมายและภูมิปัญญาของสามัญชนไทย
           261 หน้า.